Rozdział 1.
Status prawny, zatrudnienie i odpowiedzialność nauczyciela współorganizującego
- Przesłanki zatrudnienia i miejsce stanowiska w organizacji kształcenia specjalnego.
- Kwalifikacje, pensum a wymiar zatrudnienia, przydział czynności.
- Kompetencje dyrektora i granice poleceń służbowych.
- Odpowiedzialność pracownicza, dyscyplinarna, cywilna i karna oraz ochrona nauczyciela.
CASE STUDY W UKŁADZIE PYTANIE-ROZWIĄZANIE:
- Dyrektor oczekuje samodzielnego prowadzenia lekcji za nieobecnego nauczyciela przedmiotu – jak prawnie i merytorycznie ustalić granice zadania?
- Nauczycielowi współorganizującemu powierzono prowadzenie zajęć rewalidacyjnych lub korekcyjno-kompensacyjnych bez wymaganych kwalifikacji – co należy sprawdzić?
MATERIAŁY DO POBRANIA
- Tabela „Kto za co odpowiada w szkole ogólnodostępnej i integracyjnej?”
- Checklista kwalifikacji, przydziału zajęć i ram prawnych stanowiska
- Arkusz ustaleń współpracy z dyrektorem placówki
Rozdział 2.
Od orzeczenia do organizacji wsparcia i podziału zadań w szkole
- Analiza orzeczenia i przełożenie zaleceń na warunki, formy oraz działania.
- Obowiązki dyrektora, organu prowadzącego i zespołu.
- Role nauczyciela prowadzącego, wychowawcy, nauczyciela współorganizującego i pedagoga specjalnego.
- Współprowadzenie zajęć, konsultacje, przepływ informacji i rozliczanie ustaleń.
- Zajęcia rewalidacyjne i specjalistyczne — kwalifikacje oraz odpowiedzialność.
CASE STUDY W UKŁADZIE PYTANIE-ROZWIĄZANIE:
- Orzeczenie zawiera zalecenie trudne do wykonania w 30-osobowej klasie masowej – jak przełożyć jego cel na realne działania organizacyjne?
- Uczeń od pierwszych dni odmawia kontaktu z nauczycielem współorganizującym – jak budować autorytet i wsparcie bez przymusu?
- Rodzic oczekuje, że nauczyciel współorganizujący będzie pracował wyłącznie „jeden na jeden” z jego dzieckiem – jak wyjaśnić systemową rolę wsparcia?
- Nauczyciel prowadzący oczekuje, że współorganizujący przez całą lekcję siedzi w jednej ławce obok konkretnego ucznia – jak przekształcić ten model na pracę dla dobra całej grupy?
MATERIAŁY DO POBRANIA
- Checklista pierwszych 10 kroków po otrzymaniu orzeczenia
- Plan pracy na pierwsze 2 tygodnie w nowym oddziale
- Karta pytań i analizy orzeczenia na posiedzenie zespołu
- Formularz uzgodnień i podziału zadań między nauczycielem prowadzącym a współorganizującym
- Karta krótkiej konsultacji dla nauczycieli: „co zadziałało / co zmieniamy następnym razem”
Rozdział 3.
WOPFU, IPET, obserwacja funkcjonalna i monitorowanie efektów
- Skład zespołu oraz udział rodziców i pełnoletniego ucznia.
- Wielospecjalistyczna ocena poziomu funkcjonowania ucznia — elementy, terminy i okresowa ocena.
- Obowiązkowe elementy IPET, wdrażanie ustaleń i zasady modyfikacji.
- Obserwacja funkcjonalna: fakty, wskaźniki i język niestygmatyzujący.
- Gromadzenie danych o uczestnictwie, samodzielności, komunikacji i uczeniu się.
- Ocena efektywności wsparcia oraz przygotowanie danych do WOPFU, IPET i PPP.
CASE STUDY W UKŁADZIE PYTANIE-ROZWIĄZANIE:
- Zapisane w IPET formy wsparcia w praktyce nie przynoszą efektów – jak zebrać dane do rzetelnej modyfikacji dokumentu?
- Nauczyciele opisują postępy ucznia ogólnikami typu „robi postępy” lub „nadal ma trudności” – jak zamienić je na wskaźniki funkcjonalne?
- Rodzic kwestionuje WOPFU – jak przygotować rzetelny materiał dowodowy zespołu?
- Uczeń wykonuje zadania wyłącznie przy stałej, fizycznej obecności dorosłego – jak opisać poziom zależności i zaplanować stopniowe wycofywanie wsparcia?
- Uczeń świetnie radzi sobie w pracy indywidualnej, ale całkowicie dezorganizuje się w pracy zespołowej – jak opisać wpływ środowiska?
MATERIAŁY DO POBRANIA
- Checklista przygotowania do posiedzenia zespołu WOPFU/IPET
- Karta monitorowania realizacji ustaleń IPET
- Schemat modyfikacji IPET w trakcie roku szkolnego
- Arkusz obserwacji funkcjonalnej ucznia
- Karta informacji o funkcjonowaniu ucznia do pracy zespołu i opinii dla poradni
- Bank neutralnych sformułowań do opisu funkcjonowania ucznia w dokumentacji szkolnej
- Uniwersalny arkusz obserwacji tygodniowej
Rozdział 4.
Planowanie dostępnego nauczania, dostosowania i ocenianie
- Modele współpracy dwóch nauczycieli podczas zajęć.
- Rozpoznawanie barier, racjonalne dostosowania i uniwersalne projektowanie uczenia się.
- Dostosowanie metod, form, tempa pracy i przestrzeni edukacyjnej.
- Dostępność materiałów, sprawdzanie wiedzy i ocenianie umiejętności.
- Dostosowania na egzaminach zewnętrznych.
- Stopniowe wycofywanie wsparcia i rozwijanie samodzielności ucznia.
CASE STUDY W UKŁADZIE PYTANIE-ROZWIĄZANIE:
- W klasie jest troje uczniów z różnymi orzeczeniami – jak zorganizować wsparcie rotacyjne bez utraty płynności lekcji?
- Uczeń nie rozpoczyna pracy mimo wielokrotnego tłumaczenia – jak zmodyfikować komunikat i strukturę zadania?
- Test zawiera długie, skomplikowane polecenia – jak go zaadaptować, by badał wiedzę, a nie barierę językową ucznia?
- Uczeń doskonale zna materiał, ale nie potrafi zaprezentować wiedzy w standardowej formie pisemnej – jak przygotować rekomendację alternatywnej weryfikacji?
- Dostosowanie wymagań zaczyna niebezpiecznie przypominać wyręczanie ucznia w zadaniach domowych – gdzie leży granica wsparcia?
MATERIAŁY DO POBRANIA
- Arkusz współprowadzenia i planowania lekcji
- Bank szybkich strategii wsparcia na lekcji masowej
- Wzór karty rekomendacji dla nauczyciela prowadzącego dany przedmiot
- Schemat upraszczania wieloetapowych poleceń
- Karta adaptacji sprawdzianów i kart pracy
- Bank rozwiązań typu: „zamiast tradycyjnej formy pisemnej… zastosuj…”
Rozdział 5.
Strategie wsparcia odpowiadające potrzebom ucznia
- Komunikacja, funkcje wykonawcze i samoregulacja.
- Potrzeby sensoryczne, ruchowe i zdrowotne.
- Wsparcie uczniów z niepełnosprawnością intelektualną, w spektrum autyzmu oraz z niepełnosprawnościami sensorycznymi i ruchowymi.
- Wspomagające i alternatywne sposoby komunikacji.
CASE STUDY W UKŁADZIE PYTANIE-ROZWIĄZANIE:
- Uczeń z ASD silnie reaguje na nagłą zmianę planu lekcji lub zastępstwo – jak wdrożyć wizualne strategie radzenia sobie ze zmianą?
- Uczeń z ADHD zaczyna wiele zadań równocześnie, lecz żadnego nie kończy – jak zastosować system wizualnych kroków?
- Uczeń z afazją zna odpowiedź, ale blokuje się przy odpowiedziach ustnych przed całą klasą – jak zmodyfikować formę odpytywania?
MATERIAŁY DO POBRANIA
- Karta profilu potrzeb i preferencji sensorycznych ucznia (ASD / ADHD)
- Plan wsparcia funkcji wykonawczych w trakcie lekcji
Rozdział 6.
Relacje, dobrostan, ochrona ucznia i reagowanie kryzysowe
- Zapobieganie stygmatyzacji, wykluczeniu i nadmiernej zależności od dorosłego.
- Udział ucznia w życiu klasy i szkoły oraz przeciwdziałanie przemocy i cyberprzemocy.
- Standardy ochrony małoletnich w codziennej praktyce.
- Rozpoznawanie eskalacji, deeskalacja oraz reagowanie na agresję, autoagresję i oddalenie się ucznia.
- Plan bezpieczeństwa, podział ról, dokumentowanie i analiza zdarzenia.
CASE STUDY W UKŁADZIE PYTANIE-ROZWIĄZANIE:
- Uczeń wymaga czasowego wyjścia z sali w sytuacji narastającego napięcia – kto podejmuje decyzję o opuszczeniu klasy i jak formalnie ustalić procedurę?
- Uczeń niszczy sprzęt szkolny i rzuca przedmiotami w stronę innych – jak w pierwszych sekundach zabezpieczyć klasę?
- Uczeń wybiega ze szkoły na zewnątrz – jak skoordynować działania personelu, by zapewnić mu bezpieczeństwo bez eskalacji ucieczki?
- Rodzic kwestionuje opis zdarzenia i notatkę nauczyciela – jak sporządzić zapis odporny na zarzuty subiektywizmu?
MATERIAŁY DO POBRANIA
- Arkusz obserwacji udziału ucznia w pracy grupy rówieśniczej
- Karta analizy zachowania trudnego metodą ABC (Antecedent – Behavior – Consequence)
- Przykładowy plan deeskalacji napięcia dla konkretnego ucznia
- Wzór notatki służbowej z incydentu naruszenia bezpieczeństwa
Rozdział 7.
Współpraca z uczniem, rodziną, poradnią i instytucjami
- Prawo do informacji i udział w pracach zespołu.
- Komunikacja, wspólne ustalanie celów, sytuacje sporne i dokumentowanie uzgodnień.
- Pełnoletni uczeń — podmiotowość, zgody i przepływ informacji.
- Informacje i dokumenty przekazywane do PPP.
- Współdziałanie z pomocą społeczną, ochroną zdrowia, sądem i Policją.
- Granice kompetencji, procedury interwencyjne i ochrona danych.
CASE STUDY W UKŁADZIE PYTANIE-ROZWIĄZANIE:
- Rodzic całkowicie zaprzecza trudnościom obserwowanym przez szkołę podczas lekcji – jak poprowadzić dialog w oparciu o fakty i dane obserwacyjne?
- Poradnia występuje o szczegółowe uzupełnienie informacji o funkcjonowaniu ucznia – jakie dane z obserwacji dołączyć?
MATERIAŁY DO POBRANIA
- Uniwersalny schemat przeprowadzenia trudnej rozmowy z rodzicem
- Karta ustaleń i podziału odpowiedzialności po spotkaniu zespołu
- Formularz wniosków i informacji o funkcjonowaniu ucznia dla PPP
Rozdział 8.
Dokumentacja, poufność i ochrona danych osobowych
- Dokumentacja wymagana przepisami a materiały robocze nauczyciela.
- Dzienniki, protokoły, notatki i zasady przechowywania.
- Dane o zdrowiu i niepełnosprawności — dostęp, udostępnianie i zabezpieczenie.
- Komunikacja elektroniczna, minimalizacja danych i unikanie zbędnej dokumentacji.
CASE STUDY W UKŁADZIE PYTANIE-ROZWIĄZANIE:
- Uczeń nie korzysta z zaplanowanej formy wsparcia – jak udokumentować ten fakt i skorygować działania w dokumentacji?
- Koniec semestru – jak z surowych notatek i obserwacji wyciągnąć rzetelne wnioski do oceny efektywności IPET?
- Jak prawidłowo zabezpieczyć dokumentację po incydencie dyscyplinarnym, aby odzwierciedlała dochowanie należytej staranności przez szkołę?
MATERIAŁY DO POBRANIA
- Karta bieżącej obserwacji i ewaluacji podjętych działań
- Checklista porządkowania dokumentacji ucznia na koniec semestru
Rozdział 9.
Organizacja wsparcia poza typową lekcją i w okresach przejściowych
- Wycieczki, wyjścia, uroczystości, świetlica i przerwy.
- Zastępstwa oraz nieobecność ucznia lub nauczyciela prowadzącego.
- Przejście między etapami edukacyjnymi i zmiana szkoły.
- Nauczanie indywidualne, zindywidualizowana ścieżka i zajęcia indywidualne w ramach IPET.
CASE STUDY W UKŁADZIE PYTANIE-ROZWIĄZANIE:
- Uczeń z historią zachowań agresywnych ma jechać na trzydniową wycieczkę – jak bezpiecznie zaplanować kadrę, role i procedury?
- Nauczyciel prowadzący jest nieobecny, a zastępstwo prowadzi osoba z innego przedmiotu – jak prawnie i organizacyjnie ułożyć pracę klasy?
- Nagła zmiana sali lekcyjnej wywołuje u ucznia silny lęk i autoagresję – jak przygotować prosty, mobilny plan awaryjny?
- Uczeń przechodzi ze szkoły podstawowej do ponadpodstawowej – jakie dokumenty i wnioski są kluczowe dla nowego zespołu?
MATERIAŁY DO POBRANIA
- Arkusz analizy ryzyka i planu bezpieczeństwa na wycieczce szkolnej
- Karta szybkiego przekazania kluczowych strategii nauczycielowi zastępującemu
- Indywidualny plan wsparcia ucznia podczas apeli, uroczystości i imprez masowych
- Arkusz przekazania informacji o uczniu na kolejny etap edukacyjny
Rozdział 10.
Ocena efektywności, nadzór pedagogiczny i kontrola zgodności podjętych działań
- Spójność orzeczenia, WOPFU, IPET, dokumentacji i praktyki pedagogicznej.
- Ocena efektywności udzielanego wsparcia i samoocena nauczyciela.
- Przygotowanie do kontroli i postępowania wyjaśniającego.
- Plan naprawczy po stwierdzeniu nieprawidłowości.
CASE STUDY W UKŁADZIE PYTANIE-ROZWIĄZANIE:
- Po skardze rodzica relacje nauczyciela i ucznia są skrajnie rozbieżne – jakie znaczenie dowodowe ma bieżąca dokumentacja obserwacji?
- Kontrola wykazała rozbieżności pomiędzy celami w IPET a realnymi wymaganiami na lekcjach – jak wdrożyć naprawczy proces dostosowań?
- Nauczyciel po zdarzeniu próbuje „na szybko” uzupełnić lub zmienić daty we wcześniejszych wpisach – dlaczego jest to formalny błąd dyscyplinarny?
- Uczeń osiągnął zamierzony cel, ale nadal otrzymuje identyczny, wysoki poziom wsparcia – jak bezpiecznie wycofywać pomoc, by nie zahamować samodzielności?
- Po semestrze pracy brak widocznych postępów u ucznia – jak przeprowadzić audyt strategii i wskazać obszary wymagające natychmiastowej zmiany?
MATERIAŁY DO POBRANIA
- Checklista przygotowania placówki i nauczyciela do kontroli zewnętrznej
- Arkusz weryfikacji spójności dokumentacji ucznia z orzeczeniem
- Karta półrocznej i rocznej ewaluacji efektywności wsparcia edukacyjno-terapeutycznego
- Wzór sprawozdania z pracy nauczyciela współorganizującego dla dyrektora szkoły